ZIP ve Dosya Sıkıştırma Nedir?
Sıkıştırma, dosyaları daha az yer kaplayacak şekilde paketlemektir. ZIP, birden çok dosyayı tek pakette toplamak ve göndermek için en yaygın biçimdir.
Bir klasör dolusu dosyayı e-postayla göndermek ya da diskte daha az yer kaplatmak istediğinizde sıkıştırma kullanılır. ZIP, RAR ve 7z en bilinen sıkıştırılmış arşiv biçimleridir.
Sıkıştırma nasıl çalışır?
Dosyalardaki tekrar eden kalıplar daha kısa biçimde yazılır. Örneğin bir metinde "ve" kelimesi binlerce kez geçiyorsa her seferinde tamamını yazmak yerine kısa bir işaretle gösterilir. Açılırken işaretler yeniden kelimeye çevrilir.
ZIP gibi biçimler kayıpsızdır: dosya açıldığında bayt bayt orijinalinin aynısıdır. (JPEG fotoğraf ve MP3 müzik ise farklı bir mantıkla, bazı ayrıntıları atarak küçülen kayıplı biçimlerdir.)
Her dosya aynı oranda küçülür mü?
Hayır.
- Metin, tablo, belge, kaynak kod: Çok iyi sıkışır, bazen onda birine iner.
- Fotoğraf (JPEG), video (MP4), müzik (MP3): Zaten sıkıştırılmış olduklarından neredeyse hiç küçülmez. Bu dosyaları ZIP'lemenin faydası, boyuttan çok tek pakette toplamaktır.
ZIP nasıl oluşturulur ve açılır?
- Windows: Dosyaları seçin, sağ tıklayın, "Sıkıştırılmış (zip) klasöre gönder" ya da Windows 11'de "ZIP dosyasına sıkıştır" seçin. Açmak için çift tıklayın ya da "Tümünü ayıkla" deyin.
- Mac: Sağ tık > Sıkıştır. Açmak için çift tıklamak yeterlidir.
- Telefon: Dosya yöneticisi uygulamaları ZIP açabilir.
RAR ve 7z gibi biçimleri açmak için çoğu zaman ek bir program gerekir; güncel Windows sürümleri bazılarını kendi başına da açabilir.
Parolalı ZIP güvenli mi?
Duruma göre değişir. Eski "ZipCrypto" şifrelemesi zayıftır ve kırılabilir. Gerçekten gizli dosyalar için arşiv programında AES-256 şifrelemeyi seçin ve güçlü bir parola kullanın (Şifreleme Nedir?). Parolayı dosyayla aynı e-postada göndermeyin; telefonla ya da ayrı bir kanaldan iletin.
Güvenlik uyarısı
Saldırganlar zararlı programları güvenlik taramasından kaçırmak için çoğu zaman ZIP içinde ve parolalı gönderir: "Faturanız ekte, parola: 1234". Beklemediğiniz bir arşivi açmayın; içinden .exe, .js, .bat, .scr gibi çalıştırılabilir dosyalar çıkıyorsa kesinlikle çalıştırmayın (Dosya Uzantısı Nedir?).
İlgili Makaleler
Bit ve Bayt Nedir?
Bit, 0 ya da 1 değerini alan en küçük bilgi birimidir; 8 bit bir bayt eder ve dosya boyutundan internet hızına kadar dijital dünyadaki tüm ölçüler bu iki birime dayanır.
İkili Sayı Sistemi Nedir?
İkili (binary) sayı sistemi yalnızca 0 ve 1 rakamlarını kullanır. Bilgisayarlar bütün sayıları, harfleri, resimleri ve sesleri sonunda bu iki rakamla saklar ve işler.
Dosya Uzantısı Nedir?
Dosya uzantısı, dosya adının sonundaki noktadan sonra gelen kısımdır (.jpg, .pdf, .docx gibi). İşletim sistemine dosyanın türünü ve hangi programla açılacağını söyler.